Η άρρωστη πολιτεία

Η «Άρρωστη πολιτεία» είναι μια νουβέλα για τη Σπιναλόγκα, το νησί των λεπρών, πρωτοδημοσιευμένη το 1914 από τη Γαλάτεια Καζαντζάκη, με το ψευδώνυμο Πετρούλα Ψηλορείτη.

Η Γαλάτεια Καζαντζάκη ήταν η πρώτη στην ελληνική λογοτεχνία του 20ου αιώνα που ανέδειξε το θέμα της λέπρας, μέσα από μια ερωτική ιστορία.

Η παρούσα έκδοση βγάζει από τη λήθη το «ρομάντζο» της Γαλάτειας Καζαντζάκη, όπως η ίδια το χαρακτήριζε, και πλαισιωμένο από μια εκτενή μελέτη (Επίμετρο) της Κέλης Δασκαλά, που διδάσκει στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Κρήτης, εντάσσεται στη νέα σειρά των «Ελληνικών Γραμμάτων».

Η πλοκή στην «Άρρωστη πολιτεία» ακολουθεί τα αντικρουόμενα συναισθήματα και τις σκέψεις που γεννούν στην ηρωίδα τόσο η αρρώστια και ο υποχρεωτικός εγκλεισμός στο νησί των λεπρών, όσο και ο έρωτας που γνωρίζει στο πρόσωπο ενός δασκάλου. Η πρωταγωνίστρια, μια υπερήφανη κοπέλα, διχάζεται ανάμεσα στην απελπισία, στη συνειδητοποίηση ότι δεν υπάρχει σωτηρία, και στη «χαρά του έρωτα» που συνάντησε αναπάντεχα στην «πολιτεία των λεπρών».

Πρόκειται για μια σπουδή στην ψυχολογία του ανθρώπου που χάνει ξαφνικά την ελευθερία του, εξαιτίας μιας ανίατης αρρώστιας, αλλά και μια τοιχογραφία της φοβερής Σπιναλόγκας.

Στο Επίμετρό της, η Κέλη Δασκαλά, προβαίνει σε μια επιλογή της μυθολογίας που αναπτύχθηκε μέσα από τη παγκόσμια λογοτεχνία για τη λέπρα, από τη Βίβλο έως σήμερα. Αναλύει το πρωτότυπο ρομάντζο της Γαλάτειας Καζαντζάκη, εστιάζοντας στον διάλογο που αναπτύχθηκε στις αρχές του 20ού αιώνα γύρω από τη μυστηριώδη ασθένεια, όταν στα γράμματα κυριαρχούσαν ο συμβολισμός και η νιτσεϊκή φιλοσοφία - ιδεολογικές αναζητήσεις που είχαν επηρεάσει και την πρώτη σύζυγο του Νίκου Καζαντζάκη, πριν τις αποποιηθεί στα τέλη του 1930.

Λίγα λόγια για τη νέα σειρά «Πεζογραφικές Επισημάνσεις»

Οι «Πεζογραφικές Επισημάνσεις», υπό τη διεύθυνση της Αγγέλας Καστρινάκη, Αναπληρώτριας Καθηγήτριας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης, προτείνουν μια καινούργια ανάγνωση σημαντικών έργων της νεοελληνικής λογοτεχνίας ή φέρνουν στην επιφάνεια κείμενα που έως σήμερα δεν έχουν προσεχθεί.

Οι εκδόσεις της σειράς, παρουσιάζουν το ίδιο το έργο και ένα εκτενές επίμετρο-μελέτη που αναλύει το έργο, εντάσσοντάς το στην εποχή του, φέρνοντας στο φως τα απόκρυφα νοήματά του και εξετάζοντας τη δύναμή του στο χρόνο.

Έγραψαν για το βιβλίο:

Ενας αιώνας κοντεύει να συμπληρωθεί από την εποχή που η Γαλάτεια Καζαντζάκη δημοσίευε, ως Πετρούλα Ψηλορείτη, στο αλεξανδρινό περιοδικό «Νέα Ζωή» την νουβέλα της «Αρρωστη πολιτεία» (1914). Ενα «ρομάντζο» όπως το χαρακτήριζε η ίδια, όπου για πρώτη φορά αναδεικνυόταν στη λογοτεχνία μας το θέμα της λέπρας και η ζωή των χανσενικών στο «ξεμοναχεμένο νησάκι» της Σπιναλόγκας. Και να που σήμερα, ενώ κυοφορείται το «Νησί», το πιο φιλόδοξο σίριαλ της επόμενης σεζόν βασισμένο στο ομώνυμο μπεστ-σέλερ της Βικτόρια Χίσλοπ, η νεανική αυτή νουβέλα της Καζαντζάκη ανασύρεται από τη λήθη και φωτίζεται διεξοδικά από τη φιλόλογο Κέλη Δασκαλά, ενταγμένη στη σειρά «Πεζογραφικές επισημάνσεις» των «Ελληνικών Γραμμάτων» που διευθύνει η συγγραφέας και πανεπιστημιακός Αγγέλα Καστρινάκη.

Έρωτας και αρρώστια

Πώς ασθενεί το σώμα, και κυρίως η ψυχή, όχι μόνο των λεπρών αλλά κι εκείνων που υποτίθεται ότι χαίρουν άκρας υγείας; Πώς αρρωσταίνει η κοινωνία η ίδια; Και ποια πρέπει να είναι η στάση ενός «πνευματικά ανώτερου» ανθρώπου απέναντι σε μια νοσηρή πραγματικότητα, η οποία είτε αναμασά τη χριστιανική ηθική είτε στηρίζεται σε ιδεολογικές παρωπίδες; Τέτοιου είδους ερωτήματα θέτει η Καζαντζάκη, καθώς ξεδιπλώνει τ' αντικρουόμενα συναισθήματα που προκαλούν η αρρώστια κι ο αναγκαστικός εγκλεισμός στην ηρωίδα της, αλλά κι ο έρωτας που εκείνη συναντά στο πρόσωπο ενός δασκάλου. Ερωτήματα που πυροδοτούσαν τον διάλογο γύρω από τη λέπρα στις αρχές του 20ού αιώνα, τότε που στην πνευματική ζωή κυριαρχούσαν το αισθητικό κίνημα του συμβολισμού και η νιτσεϊκή φιλοσοφία.

Σταυρούλα Παπασπύρου, Ελευθεροτυπία, 27.6.2010

Η Γαλάτεια Καζαντζάκη, σύζυγος για χρόνια του Νίκου Καζαντζάκη, πραγματεύεται το θέμα της αρρώστιας, και ειδικότερα αυτό της λέπρας. Το θέμα της αρρώστιας που σε απομονώνει ή σε καταστρέφει έδωσε κάποιες στιγμές αριστουργηματικά έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας, όπως π.χ. στο «Θάνατος στη Βενετία» του Τόμας Μαν. Στην «Άρρωστη πολιτεία», που είναι βέβαια η Σπιναλόγκα, το νησάκι απέναντι απόν Άγιο Νικόλαο στην Κρήτη, φθάνει μια νέα γυναίκα. Είναι παραιτημένη και αδυνατεί να καταλάβει την φιλοσοφία των απλών ανθρώπων. Η ίδια νιώθει διχασμένη ανάμεσα στην απελπισία, στη συνειδητοποίηση ότι δεν υπάρχει σωτηρία, και στη χαρά του έρωτα που συνάντησε αναπάντεχα στην πολιτεία των λεπρών. Η Κέλη Δασκαλά, σε ένα μεγάλο επίμετρο, αναλύει τη στάση των ανθρώπων απέναντι στο στίγμα, αλλά και τη στάση όσων εμπλέκονται σε αυτήν την ασθένεια. Ένα θέμα που έρχεται και επανέρχεται και μας γνωρίζει ένα πεζό που κάποτε έκανε αίσθηση. («Το Νησί» της Χίσλοπ; Καμία σχέση!)